72
Wykład Podstawy Automatykidr inż. Krzysztof Przystupa
PODSTAWOWE CZŁONY DYNAMICZNE
Nazwa członu
Transmitancja operatorowa
Oznaczenie
Przykład
Człon bezinercyjny (proporcjonalny)
Człon inercyjny pierwszego rzędu
Człon całkujący
rzeczywisty
idealny
Człon różniczkujący
Człon oscylacyjny
Człon opóźniający
Człony inercyjne i bezinercyjne
Członem inercyjnym pierwszego rzędu nazywamy człon o transmitancji operatorowej:
lub człon opisany równaniem różniczkowym
przy czym:
k — współczynnik wzmocnienia, określany jako stosunek odpowiedzi y do wymuszenia x w stanie ustalonym;
T — stała czasowa.
Szczególnym przypadkiem członu inercyjnego pierwszego rzędu (przy T = 0) jest człon bezinercyjny (proporcjonalny) o transmitancji operatorowej:
opisany równaniem algebraicznym:
y = kx
Zauważmy, że członowi bezinercyjnemu nie można przypisać stanu, ponieważ bieżąca wartość y(t) zależy tylko od bieżącej wartości .
Charakterystykę skokową, charakterystykę amplitudowo-fazową oraz charakterystyki logarytmiczne amplitudową i fazową członu inercyjnego pierwszego rzędu przedstawia rys.
Charakterystyki członu inercyjnego pierwszego rzędu: a) skokowa;b) amplitudowo-fazową; c) logarytmiczna amplitudowa; d) logarytmiczna fazowa
Charakterystyka skokowa, będąca oryginałem transformaty
jest określona wzorem (rys. a)
Charakterystyka amplitudowo-fazową, będąca wykresem transmitancji widmowej
ma postać półokręgu o średnicy k, położonego w czwartej ćwiartce (rys. b).
Logarytmiczną charakterystykę amplitudową
można aproksymować dwiema półprostymi (rys. c)
Punktem załamania logarytmicznej charakterystyki amplitudowej asymptotycznej jest punkt . Największa różnica między logarytmiczną charakterystyką amplitudową rzeczywistą i asymptotyczną występuje w punkcie załamania dla i wynosi . Logarytmiczna charakterystyka fazowa członu inercyjnego pierwszego rzędu jest określana wzorem (rys. d)
Przykładem członu inercyjnego pierwszego rzędu jest obcowzbudny generator prądu stałego, jeżeli jako wymuszenie należy przyjąć napięcie wzbudzenia, a jako odpowiedź napięcie na zaciskach generatora w stanie jałowym. Członem inercyjnym pierwszego rzędu jest również czwórnik RC lub RL, jeżeli jako wymuszenie przyjąć napięcie na wejściu, a jako odpowiedź napięcie na wyjściu tego czwórnika.
Charakterystykę skokową, charakterystykę amplitudowo-fazową oraz logarytmiczną charakterystykę amplitudową i fazową członu bezinercyjnego przedstawia rysunek.
Charakterystyki członu bezinercyjnego: a) skokowa; b) amplitudowo-fazową; c) logarytmiczna amplitudowa; d) fazowa
Charakterystyka skokowa jest określona wzorem (rys. a)
Charakterystyka amplitudowo-fazowa jest punktem położonym dla na dodatniej, a dla na ujemnej półosi liczb rzeczywistych (rys. b).
Logarytmiczna charakterystyka amplitudowa ma wartość stałą równą (rys. c), a logarytmiczna charakterystyka fazowa przyjmuje w zależności od znaku k wartość 0° lub -180° (rys. d).
Szczególnym przypadkiem członu bezinercyjnego dla jest inwertor fazowy. Przykładem członu bezinercyjnego jest rezystancyjny dzielnik napięcia, dźwignia dwuramienna i przekładnia zębata, których odpowiedź jest proporcjonalna do wymuszenia.
Łącząc łańcuchowo (kaskadowo, szeregowo) n członów inercyjnych pierwszego rzędu o transmitancjach operatorowych:
nie obciążających się wzajemnie, otrzymujemy człon inercyjny n-tego rzędu o transmitancji operatorowej
przy czym współczynnik wzmocnienia ma wartość .
CZŁONY CAŁKUJĄCE
Rzeczywistym członem całkującym (członem całkującym z inercją) nazywamy człon o transmitancji operatorowej
k - współczynnik wzmocnienia prędkościowego, określony jako stosunek pochodnej odpowiedzi y do wymuszenia x w stanie ustalonym;
T - stała czasowa;
Szczególnym przypadkiem rzeczywistego członu całkującego (przy T = 0) jest idealny człon całkujący o transmitancji operatorowej:
opisany równaniem różniczkowym
lub równaniem (stąd nazwa członu)
Charakterystykę skokową, charakterystykę amplitudowo-fazową oraz charakterystyki logarytmiczne amplitudową i fazową rzeczywistego członu całkującego przedstawia rysunek.
Charakterystyki rzeczywistego członu całkującego: a) skokowa; b) amplitudowo-fazowa; c) logarytmiczna amplitudowa; d) fazowa
Z zależności:
wynika, że charakterystyka skokowa rzeczywistego członu całkującego (rys. a)
jest różnicą charakterystyki skokowej idealnego członu całkującego
i charakterystyki skokowej członu inercyjnego pierwszego rzędu o współczynniku wzmocnienia kT
Charakterystykę amplitudowo-fazowa, będącą wykresem transmitancji widmowej
przy czym
; ...
szczurozo1902