Adventa2007.pdf

AÐVENTUKRANSINN

OG KERTI HANS

Aðventukransinn byggist á norður-evrópskri

hefð. Hið sígræna greni táknar lífið sem er í

Kristi og hringurinn táknar eilífðina.

Fyrsta kertið nefnist spádómakertið og

minnir á fyrirheit spámanna Gamla testa-

mentisins er höfðu sagt fyrir um komu frels-

arans. Annað kertið nefnist Betlehemskertið.

Þar er athyglinni beint að þorpinu sem Jes-

ús fæddist í og þar sem ekkert pláss var fyr-

ir hann. Þriðja kertið nefnist hirðakertið en

snauðum og ómenntuðum fjárhirðum voru

sögð tíðindin góðu á undan öllum öðrum.

Fjórða kertið nefnist síðan englakertið og

minnir okkur á þá sem báru mannheimi

fregnirnar.

Önnur heiti þeirra eru (í sömu röð) kerti vonarinnar, kærleikans, gleðinnar og

friðarins.

SPÁDÓMAKERTIÐ

Fyrsta kertið á aðventukransinum er nefnt eftir fyrirheitum spámanna Gamla

testamentisins, er mörgum öldum áður höfðu sagt fyrir um komu frelsarans. Text-

ana er víða að finna, m.a. í Daníelsbók og Sálmunum, en oftast er þó vitnað í Jesaja

og Míka, en þeir voru báðir uppi á 8. öld f. Kr.

Í spádómsbók Jesaja, 7. kafla og versi 14, stendur t.d. ritað:

Sjá, yngismær verður þunguð og fæðir son og lætur hann heita Immanúel.

Og í sömu bók, 9. kafla og versum 1 og 5–6, er eftirfarandi:

Sú þjóð, sem í myrkri gengur, sér mikið ljós. Yfir þá sem búa í landi nátt-

myrkranna skín ljós ... Því að barn er oss fætt, sonur er oss gefinn. Á hans

herðum skal höfðingjadómurinn hvíla. Nafn hans skal kallað Undraráðgjafi,

Guðhetja, Eilífðarfaðir, Friðarhöfðingi. Mikill skal höfðingjadómurinn verða

og friðurinn engan enda taka á hásæti Davíðs og í ríki hans. Hann mun reisa

það og efla með réttvísi og réttlæti héðan í frá og að eilífu.

Og í spádómsbók Míka, 5. kafla og versum 1–3, er skrifað:

En þú, Betlehem í Efrata, ein minnsta ættborgin í Júda, frá þér læt ég þann

koma er drottna skal í Ísrael. Ævafornt er ætterni hans, frá ómunatíð. Því

verður þjóðin yfirgefin þar til sú hefur fætt er fæða skal. Þá munu þeir sem

eftir lifa ættmenna hans snúa aftur til Ísraels lýðs. Hann mun standa sem

hirðir þeirra í krafti Drottins, í mætti nafns Drottins, Guðs síns, og þeir

óhultir verða. Þá munu menn mikla hann allt til endimarka jarðar.

Höfundur Matteusarguðspjalls kannast við þetta allt, horfandi um öxl, yfir vegu

margra kynslóða, því í 1. kafla, versum 18–23, segir hann:

Fæðing Jesú Krists varð á þennan

hátt: María, móðir hans, var föstnuð

Jósef. En áður en þau komu saman

reyndist hún þunguð af heilögum

anda. Jósef, festarmaður hennar, sem

var valmenni, vildi ekki gera henni

opinbera minnkun og hugðist skilja

við hana í kyrrþey. Hann hafði ráðið

þetta með sér en þá vitraðist honum

engill Drottins í draumi og sagði:

„Jósef, sonur Davíðs, óttast þú ekki

að taka til þín Maríu, heitkonu þína.

Barnið, sem hún gengur með, er af

heilögum anda. Hún mun son ala og

hann skaltu láta heita Jesú því að

hann mun frelsa lýð sinn frá syndum hans.“

Allt varð þetta til þess að rætast skyldi það sem Drottinn lét spámann-

inn boða: „Sjá, yngismær mun þunguð verða og fæða son og lætur hann

heita Immanúel,“ það þýðir: Guð með oss.

Af þessari vissu er Nýja testamentið sprottið. Og kirkjan. Og þessi forni latneski

sálmur, hér í íslenskri þýðingu Sigurbjörns Einarssonar biskups, er, á grunni þess

sem að framan er nefnt, ákall og bæn hins trúaða:

Kom þú, kom, vor Immanúel,

og leys úr ánauð Ísrael,

lýðinn þinn, sem í útlegð er,

og hlekki ber, uns sjálfan þig hann sér.

Ó, fagnið nú! - Immanúel

mun fæðast sínum Ísrael.

Kom þú með dag á dimma jörð,

þín væntir öll þín veika hjörð.

Lækna þrautir og þerra tár,

græð þú, Kristur, öll dauðans djúpu sár.

Ó, fagnið nú! - Immanúel

mun fæðast sínum Ísrael.

Kom þú, kom, Davíðs arfi dýr,

því máttinn þinn allt myrkur flýr.

Lát þú opnast þíns himins hlið,

kom, Guðs sonur, með frelsi þitt og frið.

Ó, fagnið nú! - Immanúel

mun fæðast sínum Ísrael.

Samkvæmt evangelísk-lútherskri venju er fyrsta aðventukertið gjarnan hvítt, af því

að um Kristssunnudag er að ræða, eða þá fjólublátt eins og hin þrjú. Meðal róm-

versk-kaþólskra er þriðja kertið hins vegar stundum öðruvísi, þ.e.a.s. bleikt, en er á

fjórða aðventusunnudeginum skipt út fyrir þann lit, sem er á hinum þremur. Oft er

þar um miðjukerti að ræða líka, það fimmta, hvítt, og er kveikt á því á jóladag. Og

fleiri útgáfur þessa munu vera til.

BETLEHEMSKERTIÐ

Einn texta Gamla testamentisins á bak við spádómakertið, þ.e.a.s. Míka, frá 8. öld f.

Kr., er tenging yfir í það næsta en í 5. kafla og versum 1–3, er nefnilega ritað:

En þú, Betlehem í Efrata, ein minnsta ættborgin í Júda, frá þér læt ég þann

koma er drottna skal í Ísrael. Ævafornt er ætterni hans, frá ómunatíð.

Betlehem – á hebresku Bet Lehem , sem

merkir „brauðhúsið“ – stendur við jaðar

eyðimerkur Júdeu, í 750 metra hæð yfir

sjávarmáli, 7–8 km suðvestur af Jerúsalem.

Þessi litli bær, sem er með þeim allra elstu

í Palestínu, átti þegar hér var komið mikla

sögu að geyma. Á tíma Abrahams, u.þ.b.

2000 f.Kr., nefndist hann Efrata („sem ber

ríkulegan ávöxt“), og þar skammt frá ól

Rakel, eiginkona Jakobs Ísakssonar, ætt-

föður Ísraelsmanna, Benjamín, yngri son

þeirra. Þar er einnig gröf hennar.

Um 900 árum síðar bjó þarna Rut, sem

áttunda bók Gamla testamentisins fjallar um og heitir eftir; seinni maður hennar

var Bóas og sonur þeirra Óbeð, afi hins eina og sanna Davíðs Ísaísonar. Einmitt í

Betlehem Júda, eins og farið er að kalla bæinn, er hinn ungi drengur, sem um þær

mundir gætir kinda föður síns á völlunum þar í kring, smurður til konungs.

Fleiri hetjur eru nefndar, s.s. Asahel, Elkanan og Jóab. Einnig var þetta fórnarstað-

ur.

Á tíma Míka er svo þriðja útgáfa á nafni bæjarins komin, eins og lesa má hér á undan.

Í Matteusarguðspjalli (2:1) er sagt berum orðum að Jesús hafi fæðst í Betlehem.

Einnig í Lúkasarguðspjalli (2:1–14), og í Jóhannesarguðspjalli óbeint (7:42).

Í Matteusarguðspjalli segir enn fremur:

Þegar Jesús var fæddur í Betlehem í Júdeu á dögum Heródesar konungs komu

vitringar frá Austurlöndum til Jerúsalem og sögðu: „Hvar er hinn nýfæddi

konungur Gyðinga? Við sáum stjörnu hans renna upp og erum komnir að

veita honum lotningu.“ Þegar Heródes heyrði þetta varð hann skelkaður og

öll Jerúsalem með honum. Og hann stefndi saman öllum æðstu prestum og

fræðimönnum og spurði þá: „Hvar á Kristur að fæðast?“ Þeir svöruðu hon-

um: „Í Betlehem í Júdeu. En þannig er ritað hjá spámanninum: Þú Betlehem,

í landi Júda, ekki ert þú síst meðal hefðarborga Júda. Því að höfðingi mun frá

þér koma sem verður hirðir lýðs míns, Ísraels.“

Frásögn Lúkasar er þó kunnari, enda um jólaguðspjallið að ræða. Þar segir m.a.:

En það bar til um þessar mundir að boð kom frá Ágústus keisara, að skrá-

setja skyldi alla heimsbyggðina. Þetta var fyrsta skrásetningin og var gerð

þá er Kýreníus var landstjóri á Sýrlandi. Fóru þá allir til að láta skrásetja

sig, hver til sinnar borgar. Þá fór og Jósef úr Galíleu frá borginni Nasaret

upp til Júdeu, til borgar Davíðs, sem heitir Betlehem, en hann var af ætt

og kyni Davíðs, að láta skrásetja sig ásamt Maríu heitkonu sinni, sem var

þunguð. En meðan þau voru þar kom sá tími er hún skyldi verða léttari.

Fæddi hún þá son sinn frumgetinn, vafði hann reifum og lagði hann í jötu,

af því að eigi var rúm fyrir þau í gistihúsi.

Á 2. öld taldi Jústínus píslarvottur sig hafa uppgötvað nákvæman fæðingarstað Jesú,

„í helli rétt við þorpið“. Árið 326 var byggð kirkja þar yfir sem eyðilagðist í uppreisn

Samaríumanna árið 529, en var endurreist litlu síðar. Hún stendur enn og er með

þeim elstu í heimi.

Í gólfi umrædds hellis, þar sem jatan á að hafa verið, er gömul silfurstjarna og í

kringum hana er ritað: Hic de virgine Maria Jesus Christus natus est. Það merkir

á íslensku: Hér ól María mey Jesú Krist.

Þess má að lokum geta, að sá mikli lærdómsmaður, Híerónýmus kirkjufaðir,

sem uppi var á 4. og 5. öld, dvaldi þarna niðri í 30 ár við að þýða Gamla testamentið

úr hebresku yfir á latínu, en ásamt Nýja testamentinu, sem hann lauk við að snúa úr

grísku áður en hann kom til Palestínu, er það texti Vúlgötu, sem enn er höfuðbiblía

rómversk-kaþólskra manna.

Nú er þetta bær með 40.000 íbúum og miklum óróa.

HIRÐAKERTIÐ

Í Lúkasarguðspjalli segir að á undan öllum öðrum stéttum mannfólksins hafi fjár-

hirðum verið gefið að heyra tíðindin góðu.

Fyrsti hirðir sem nefndur er í Biblíunni er Abel; hann var sonur Adams. Á eftir

komu m.a. Abraham, Jakob, Rakel, Móse og Davíð. Hinn síðastnefndi hafði þar að

auki verið sóttur út á Betlehemsvelli ungur drengur og smurður til konungs. Eflaust

hefur það ákveðna merkingu að 1000 árum síðar gerðist þetta aftur, nú endanlega

og með stærri höfðingjum í aðalhlutverkum.

Starf hirðisins var afar þýðingarmikið. Á

morgnana byrjaði hann á að kalla féð sam-

an, leiddi það svo í góða haga og að vatni til

að svala þorstanum; verndaði hjörðina fyr-

ir ræningjum, villidýrum (s.s. bjarndýrum,

hýenum, ljónum, sjakölum og úlfum), eða

óblíðum náttúruöflunum, kom henni und-

ir kvöld inn í byrgið eða réttina og gætti til

sólarupprisu.

Búnaður hans var ekki mikill. Í fyrsta lagi

stafur, um tveggja metra langur, einfaldur

að allri gerð en stundum með krók í ann-

an endann; hafður til að verjast, klífa fjöll,

berja lauf af trjám, ýta við hægfara kindum

eða geitum eða bjarga þeim úr sjálfheldu,

og til að styðjast við. Í öðru lagi sproti, um 70 cm langur, notaður sem vopn; ekki

ósvipaður kylfu og voru hvassyddir naglar reknir í gildari partinn. Í þriðja lagi

slönguvaður eða kastlykkja, einnig til varnar. Í fjórða lagi skjóða úr geitaskinni; þar

geymdi hirðirinn nesti sitt, t.d. brauð, döðlur, ólífur, rúsínur og þurrkaðar fíkjur.

Og í fimmta lagi var á stundum flauta með í pokahorninu, honum og öðrum til

ánægju á löngum og erfiðum vökum.

Á fyrri tíð var hann oftast klæddur leðurkyrtli en síðar gerðum úr úlfaldahári.

Belti var um hann miðjan. Á fótum sandalar. Sumt af þessu má lesa um í 23. Dav-

íðssálmi.

En hvers vegna skyldu fjárhirðar hafa valist til að heyra á undan öðrum tíðindin

gleðilegu um jólanóttina fyrstu? Svarið er að finna í þessum orðum Jesú, í 4. kafla

Lúkasarguðspjalls, sem hann las úr bók Jesaja í samkunduhúsinu í Nasaret, eftir

dvölina í óbyggðunum þá um 30 ára gamall, og sem marka upphaf starfs hans:

Plik z chomika:

Inne pliki z tego folderu:

Inne foldery tego chomika: