1.Współczesne poj spr fizycznej i jej diagnoza przyczyny i skutki zmiany paradygmatu. . Sprawnośc fiz to zdolność do efektywnego wykonywania pracy mięśniowej(Word Health Organization) . Pod pojęciem SF najczęściej rozumie się „aktualna możliwość wykonania czynności ruchowych wymagających zaangażowania siły, szybkości, wytrzymałości, koordynacji ruchowej ( zwinności), gibkości. Do oceny jej poziomu niezależnie od testów ruchowych przeprowadza się często ocene właść psychofizycznych cech budowy ciała”. Koncepcje interpretacji istoty SF: mech-biolog, motoryczną, fizjologiczno- medyczną( zdrowotną ukierunkowaną na zdrowie- health related fitness(HRF), kulturową. W interp. kultur. SF jest rozumiana szeroko jako stopień osiągniętego w ontogenezie poziomu zaradności i samodzielności motor w różnych okolicznościach zewn. lub aktualną możliwość wykonania wszelkich działań motorycznych, decydujących o zaradności człowieka w życiu. Komponenty i czynniki zgodne z koncepcją HRF: K: morfologiczne CZ: skład ciała,siła budowa tk kostnej K:mm-szkieletowe CZ:siła mm i wytrzymałość, gibkość K: motoryczne CZ: kontrola postawy ciała K:krążeniowo- odech. CZ:max moc areobowa, submax wydolność krążeniowo- oddech K: metaboliczne CZ: metabolizm węglowodanowy, metab lipidowy. Każdy dobry test SF powinien być trafny i rzetelny(czy test zmierzył to co chcieliśmy zbadać, zgodność wyników uzyskanych przez tych samych badanych w testowaniu dokonanym w różnym czasie). Poza tym każdy T powinien być łatwy( do zastosowania w każdych warunkach,nie powinien pochłaniać wiele czasu i wymagać od badanego specj umiejęt.) Obiektywizm- T obiektywny- w przypadku 2 czy wielokrotnego pomiaru przez co najmniej 2 osoby i przy użyciu tych samych metod i przyrządów otrzymamy takie same lub zbliżone wyniki.Standaryzacja- to ujednolicenie sposobu posługiwania się T. Ekonomiczność: T określa się jako czasochłonność i złożoność potrzebnych do przeprowadzenia próby przyborów i przyrządów. Normalizacja T to stworzenie dla niego uk. odniesienia, który pozwala na ocenę miejsca jednostki ze względu na mierzoną właściwość populacji. Test spr fiz Denisiuka próba szybkości- bieg na 40m dla klasy 4-5, bieg na 60m dla klasy 6 i wzwyż ze startu wysokiego, próba zwinności- bieg z przewrotem przez materac, próba siły- rzut piłką lekarską znad głowy, próba mocy- wyskok dosiężny lub skok w dal z miejsca, próba wytrzym przysiady z wyrzutem nóg w tył lub bieg na 300m dla CH I DZ od kl 8. Test Choromińskiego p szybkości- bieg na 60m ze startu nieskiego, p siły- rzut piłką lekarska 3 kg z tyłu zza głowy, p wytrz- bieg na 2000m w dowolnym tempie bez pomiaru czasu. Test Zuchory p szybkości- bieg sprinterskie w miejscu, p skoczności- skok w dal z miejsca, p gibkości- skłon tułowia w przód, p wytrzy bieg na wytrzymałość w miejscu lub na odległość, próba siły m brzucha- wykonywanie nogami poprzecznych nożyc w leżeniu tyłem. EURO FIT równowaga ogólna- postawa równoważna na 1 nodze, próba szybkości ruchów ręki- stukanie w krążek, próba gibkości skłon tułowia w przód, próba skoczności- skok w dal z miejsca, siła statyczna- ściskanie dynamometru, siła tułowia- wytrzymałość m brzucha( siad z leżenia tyłem), siła funkcjonalna wytrzymałość mm ramion i braków- zwis na rękach ugiętych, próba szybkości i zwinności- bieg wahadłowy 4*10m MTSF – próba szybkości- bieg na 50m ze startu wysokiego, próba skoczności- skok w dal z miejsca, próba wytrzymałości- bieg na 600m dla DZ i CH 11 lat, bieg na 800m DZ od 12 i więcej lat, bieg na 1500m CH 12 i więcej, siła statyczna- ściskanie dynamometru, siła funkcjonalna wytrzymałość mm ramion i baraków- zwis na rękach ugiętych, siła tułowia- wytrzymałość m brzucha- siad z leżenia tyłem, próba gibkości- skłon tułowia w przód, próba szybkości i zwinności- bieg wahadłowy 4*10m Test dzieci i młodzieży YNCA test składa się z 5 komponentów istotnych dla zdrowia: wydolność tlenowa, względną szczupłość ciała, siła mm, gibkość, wytrzymałość. Dzieci powinny stosować odp dietę żywieniową niż posiadać pewien % tłuszczu w ciele. Wydolność tlenowa-Bieg na 1609m, wzgdną szczupłość ciała- pomiar fałdów skórno- tłuszczowych,gibkość- w siadzie głębokość skłonów, siła- zmodyfikowane zwisy/siła, wytrzymałość- wytrzymałość w leżeniu.W świetle dotychczasowych badań można powiedzieć, iż zdrowie jest zjawiskiem wielowymiarowym, obejmującym wzajemnie od siebie zależne aspekty fizyczne, psychiczne i społeczne. Uwidacznia się to najpełniej w trzech paradygmatach modelu zdrowia. Paradygmat pierwszy dotyczy społeczno-ekologicznego modelu zdrowia. Wyróżnia on trzy grupy czynników determinujących zdrowie: biologiczne, środowiskowe oraz styl życia. Drugi paradygmat – model salutogenetyczny – jest modelem edukacji zorientowanej na zdrowie pozytywne. Jest on bliski modelowi społeczno-ekologicznemu ze względu na podkreślenie indywidualnej odpowiedzialności za zdrowie. Trzeci paradygmat – to model logicznych poziomów zdrowia, który wyraźnie akcentuje wpływ osobowości i stylu życia na zdrowie.
2. Charak koordyn strefy motoryczności człowieka rozumianej zarówno jako proces kontroli jak i kompleks zdolności koordynacyjnych. Koordynację mot. można rozpatrywać co najmniej w 2 znaczeniach:1) jako proces czyli funkcjonalny proces sterowania i regulacji organizacji infor czynności ruchowej2) jako zdolność czyli konstrukty określające względnie utrwalone i uogólnione formy przebiegu procesów regulacyjnych . Odzwierciedlają one złożony system funkcji, uwarunkowań leżących u podstaw realizacji motorycznych działań o identycznych wymaganiach koordynacyjnych. Klasyfikacja zdolności koordynacyjnych: 1)zdol łączenia ruchów- jest to zdol koordynowania ruchów, części ciała oraz pojedyńczych ruchów i faz między nimi. Dominuje ona w trudnych zad koordy wystę np w gim akrob i sport, grach zespołowych 2)z różnicowania ruch( kinestetycznego różnicowania ruch) polega ona na świadomym, precyzyjnym okreś parametrów siły, czasu i przestrzeni aktualnie wykonywanego ruchu,porównaniu z istniejącym w wyobraźni jego przebiegiem. Z ta nazywa się często czuciem ruchu,czasu , tempa, wyczuciem wody, piłki śniegu. Jest ona uwarunkowana głównie dokładnością i subtelnością ruchowych wrażeń i spostrzeżeń(proprioreceptory) nie rzadko w połączeniu ze słuchowymi i wzrokowymi(teloreceptory) 3)z zacho równow- umożliwia utrzymanie pozycji ciała w równowadze( rów statyczna) oraz zachowania lub odzyskanie tego stanu( rów dynam) w czasie czynności ruchowej albo po jej wykonaniu. Zach rów jest podstawowym założeniem każdego cyklu ruchowego. Szczególne wymagania co do poziomu tej zdolności stawiają wszystkie dyscypliny techn: łyż, gim, sporty walki.4) z orięt czas-przestrz- jest to z. określania zmiany położenia w odniesieniu do konkretnego pola działania np. boisko, plansza lub poruszający się obiekt (partner, przeciwnik, piłka) 5) z szyb reakcji -z. szybkiego rozpoczęcia i wykonania celowych krótkotrwałych mot akcji na podany sygnał. Przy czym reakcja następować winna w najstosowniejszym momencie i szybkością adekwatną do zadania. 6) z dostosowania- pozwala na wdrożenie optymalnego programu działań oraz jego zmienianie i przestawianie w przypadku dostrzegania lub przewidywania zmiany sytuacji. Zmiany te mogą być bardziej lub mniej oczekiwane ( np w sportach walki lub grach zespołowych) lub też mogą wystąpić nagle i nieoczekiwanie 7) z rytmizacji ruchów- z przyjęcia rytmu podanego z zew oraz wewnętrznego, występującego we własnej wyobraźni i realizowanie obu motorycznie. Zdolność ta ma duże znaczenie w techniczno- kompozycyjnych dziedzinach sportu.3 wybran zdolność koordyn. Równowaga-r.statyczna:stanie na równoważni,postawa równoważna na 1 nodze, balansowanie na równoważni, r.dynamiczna:marsz po rozecie,obroty w miejscu różnicowanie:przysiady z wyrzutem nóg do podporu przodem, szybka reakcja chwyt pałeczki, zatrzymanie pomoaru czasu Poziomy wymogów koord.1 poziom( dokładność) zdol do precyzyjnej regulacji ruchów 2 poziom(dokład +szyb) zdol do koord w okreś czasie 3poziom ( dokład+zwinn) 4poziom ( dokład+szyb+zmienn) zdol do adekwatnego dostosowania i przestawienia motorycznego.Kryteria oceny zd, koord: prawidłowość czyli w sensie jakościowym to adekwatność działania a w sen ilościowym to dokładność(precyzja ruchu), szybkość- w kateg jakościowych to czasowa aktywność a w kateg ilościowych to prędkość wykonania złożonych działań. racjonalność- w kateg jakość. to celowość a w ilościowych to ekonomia działania, kreatywność- w aspekcie jakość. to pomysłowość w wykonaniu zadania a w sensie ilościowym to stałość, powtarzalność wykonania. Koordynacyjne zdol. mot. rozwijają się głównie na podłożu neurofizjologicznych mechanizmów organizacji inform. to jest funkcjonalnego systemu sterowania i regulacji ruchami.Elementy tego syst tworzą CUN(OUN), uk narządów odbiorczych -receptory, uk mm- efektory.System organizacji inf obejmuje nastepujące składowe: odbieranie inf, przetwarzanie inf, przechowywanie inf, odprowadzenie inf. Klasyfikacja koord.: ze względu na różnorodność form ruchowych koord dzielimy na:1)ogólną- umożliwia racjonalne wykonanie różnych działań motorycznych niezależnie od specjalizacji sportowej 2) specjalna- zdol która umożliwia wykonanie różnych złożonych ruchów w wybranej dyscyplinie szybko płynnie i precyzyjnie.Proces koord= proces sterowania i regulacji ( w cybernetyce) Sprzężenie proste służy do przekazywania inf z OUN do uk obwodowych. Sprzężenie zwrotne inf aparaty centralne o przebiegu czynności ruchowej. Umożliwia kontrolę i wnoszenie poprawek do programu ruchoweg . Elementy realizacji działania ruchowego: koncepcyjny, wykonawczy. Duża zdolność ruchów dowolnych sugeruje iż regulacja czynności ruchowych odbywa się przy pomocy 2 pierścieni sterujących: zewn( zw z czynnością koncepcyjną ruchu), wew( zw z czynnością wykonawczą). Pierścień sterujący: wiodacą rolę w 1 etapach kształtowania nawyku ruch odgrywa pierścień zewn, a w automatyzacji i doskonaleniu pierś wew. Przy próbie przebudowy nawyku włącza się pierś zewn. El zewn pierścienia: sprzęż proste- od najw pięter mózgowia inf na temat koncepcyjnej części ruchu- co robić?- drogami zstępującymi przekazywana jest przez wdzeń kręgowy, płytki ruchowe( el. serwomechanizmu) do mm., zewn pętla sprzęż zwrotnego- zaczyna się "czujnikami" eksteroreceptory i kończy w mechaniźmie porównującym zewn pierś). Elem wew pierś- sprzęż proste-jw, wew pętla sprzężenia zwrotnego- zaczyna się w praprioreceptorach i kończy w mech porównującym wew pierścienia). Model sterowania i regulacji- pętla ruchowa: odbiór przez receptory inf dotyczącej stanu org i warunków zewn, planowanie i programowanie przebiegu czynności, przekazywanie impulsów sterujących do efektorów, realizacja ruchu, odbiór inf o przebiegu czynności przez system sprzążeń zwrotnych oraz porównanie ich z celem i programem działania, przekazywanie sygnałów korekcyjnych do efektorów
3. Kontrola równowagi ciała i jej koordynacja z ruchem dowolnym. Móżdżek jest ośrodkiem kierującym ruchami. Koordynuje je a także wpływa na postawę. Kieruje też ruchami gałek ocznych optymalizująć i korygując ruchy całego ciała. Od sprawności móżdżku zależy zdolność utrzymania równowagi. Móżdżek ma ścisłe fizjologiczne powiązania ze zmysłem równowagi zlokalizowanym w uchu wew. Na dodatek móżdżek programuje motorykę: inicjuje, koordynuje i zakańcza ruchy celowe. Jest też dystrybutorem mocy: siły skurczu mm szkieletowych.Móżdżek znajduje się w tylnej jamie czaszki jest cz mózgu skł się z 2 półkul oraz cz środkowej tzw robaka. Pozostaje w ścisłym fizjologicznym kontakcie z korą i rdzieniem mózgu a także uk przedsionkowym odp za zachowanie równowagi.Rodzaje inf docierających do móżdżku: o stanie narządów ruchu, o ruchu aktualnie wykonywanym o stanie pobudzienia ośrodków ruchowych, o zakłóceniach równowagi ciała.Rola móżdżku w kontroli ruchów: koordynuje ruchy i pływa na postawę, kontroluje i synchronizuje ruchu głowy i gałek ocznych,, kontroluje trzymanie równowagi ( ścisłe fizjologiczne powiazanie ze zmysłem równowagi zlokalizowanym w uchu wew i innymi zmysłami, stale reguluje napięcie mm szkieletowych i zapobiega ich drżeniu, uczestniczy w programowaniu ruchów na kolejnych etapach ich powstawania, uczenie się zachowań motorycznych. Mechanizmy odp za zachowanie równowagi ciała kontrolowane są przez wiele narządów o złożonej anatomii i fizj. Zadaniem uk rów jest: 1) dostarczenie aktualnych danych o pozycji ciała w przestrzeni, o kierunku i prędkości jego ruchu.2) szybka zapobiegająca upadkowi reakcja korygująca każde odchylenie SC ciała od pozycji rów w obrębie pola podstawy. 3) kontrola ruchu gałek ocznych w celu utrzymania prawidłowego obrazu otaczającej przestrzeni podczas ruchu danej osoby, jej otoczenia lub obu jednoczesnie.Uk równowagi przyjmuje bodźce z otaczającego nas środow poprzez receptory w narządzie przedsionkowym, proprioreceptory oraz narząd wzroku. Uzyskane informacje są przekazywane i modulowane przez OUN. Następnie impulsy nerwowe docierają do narządów efektorowych tzn. mm tułowia i kończyn oraz gałek ocznych, wywołując ich odruchowe reakcje koordynujące postawę ciała. W złożonym systemie mechanizmów odpowiedzialnych za kontrolę równowagi można wyróżnić 2 układy. Pierwszy to układ stabilizujący spojrzenie na który składa się kontrola kierunku i ostrość widzenia podczas czynności związanych z ruchami głowy i całego ciała. 2 to uk stabilizujący postawę, który utrzymuje ciało w równowadze w spoczynku i ruchu. Ona uk róznią się żródłem inform. receptorowych, inf o reakcjach ruchowych różnych części ciała. Są przy tym ściśle uzależnione, ponieważ stabilizacja spojrzenia nie jest możliwa dopóki ciało i głowa wraz z gałkami ocznymi także nie są stabilne. Natomiast prawidłowe widzenie, które zależy od stabilnego spojrzenia, jest jednym z podstawowych zmysłów umożliwiających kontrolę i stabilizację postawy. Rola jąder postawy: ich funkacja związana jest z planowaniem ruchów. Współdziałają w wyzwalaniu ruchów dowolnych , regulacja postawy i kontroli napięcia mm szkieletowych , a także kontrolują ruchy zautomatyzowane. Ruchy dowolne- wykonywane za pomocą mm szkieletowych i uzależnione są od najważniejszych pięter OUN. Elementy realizacji działania ruchowego: koncepcyjny, wykonawczy. Duża zdolność ruchów dowolnych sugeruje iż regulacja czynności ruchowych odbywa się przy pomocy 2 pierścieni sterujących: zewn( zw z czynnością koncepcyjną ruchu), wew( zw z czynnością wykonawczą).Pierścień sterujący: wiodacą rolę w 1 etapach kształtowania nawyku ruch odgrywa pierścień zewn, a w automatyzacji i doskonaleniu pierś wew. Przy próbie przebudowy nawyku włącza się pierś zewn. El zewn pierścienia: sprzęż proste- od najw pięter mózgowia inf na temat koncepcyjnej części ruchu- co robić?- drogami zstępującymi przekazywana jest przez rdzeń kręgowy, płytki ruchowe( el. serwomechanizmu) do mm., zewn pętla sprzęż zwrotnego- zaczyna się "czujnikami" eksteroreceptory i kończy w mechaniźmie porównującym zewn pierś). Elem wew pierś- sprzęż proste-jw, wew pętla sprzężenia zwrotnego- zaczyna się w praprioreceptorach i kończy w mech porównującym wew pierścienia). Model sterowania i regulacji- pętla ruchowa: odbiór przez receptory inf dotyczącej stanu org i warunków zewn, planowanie i programowanie przebiegu czynności, przekazywanie impulsów sterujących do efektorów, realizacja ruchu, odbiór inf o przebiegu czynności przez system sprzążeń zwrotnych oraz porównanie ich z celem i programem działania, przekazywanie sygnałów korekcyjnych do efektorów
4. Zagadnienia uczenia motorycznego, modele, mechanizmy neurofizjologiczne uwarunkowania: Uczenia się jest zazwyczaj rozważane w 3 aspektach: poznawczym, efektywnym, psychomotorycznym. Poprzez uczenie się motoryczne na ogół rozumie się zamierzone i niezamierzone zdobywanie i utrwalanie określonych umiejętności ruchowych poprzez powtarzanie. Jest to proces powstawania względnie trwałych zmian w zachowaniu jednostki, dzięki któremu organizmy mogą przystosować się do zmieniającego, nieprzewidywalnego środowiska. Teorie tłumaczące mech uczenia się: teoria Hebba Czchmiary: strukturalne w obrębie sieci neuronów powst śladów fragmentów pamięciowych, teoria Ecclesa Czniany- strukturalne w obrębie elementów przed i postsynaptycznych- plastyczność układu.Modele uczenia się wg Pólalmanna: uczenie jest procesem ciągło doskonalenia się w którym można wyróżnić stałe składniki powtarzające się na coraz wyższym poziomie opanowania czynności ruchowych. Pozwala to na modyfikację i ulepszenie kolejnego obiegu spirali uczenia się zbliżając się do założonego celu – zgodnie z tym modelem proces uczenia się nie jest rozpatrywany wyłącznie w kategoriach motorycznych. Jest przede wszystkim systemem wymiany informacji , ze znacznym udziałem czynników psychicznych. Model Schmidt(1988) traktuje człowieka jako swoisty układ który rozpoznaje bodźce, wybiera odpowiedź, następnie ją realizuje. Podkreśla też, że fundamentem jego koncepcji jest teoria zamkniętej pętli Adensa. Wynika z niej, że uczenie się czynności ruchowych, przebiega na 2 poziomach. Pierwszy sprowadza się do korygowania błędnych ruchów przez sprzężenie zwrotne, napięć mięśniowych , inf wizualnych lub dźwiękowych. Na drugim poziomie, bardziej skutecznym w motorycznym uczeniu się w wyniku wcześniej zaangażowanego wyobrażenia powstają w systemie nerwowym tzw. zamknięte pętle.Pamięć- proces odpow. za rejestrowanie trwałych zmian i odtwarzanie doświadczenia,które znajduje się u podłoża uczenia się(zdolność do kodowania, przechowywania i odtwarzania inf) Klasyfikacja pamięci- ze względu na trwałość: bezpośrednia, krótkotrwała, długotrwała. Ze wzgl. Na jakość: deklaratywna( ulega amnezji), epizodyczna, semantyczna, proceduralna ( nie ulega amnezji). Pamięć proceduralna- odtwarza czynności o dość prostym charakterze np. pływanie- lokalizacja móżdżek. Pam. Semantyczna- rodzaj pamięci służący do łączenia w grupy inf o podobnym charakterze. Przypuszczalnie powstała na drodze ewolucji, pamięć somatyczna- skojarzeniowa pam epizodyczna-tzw wydarzeniowa wchodzi w skład pamięci autobiograficznej zlokalizowana jest w korze czołowej i wzgórzu. pam. operacyjna- tzw. Krótkotrwała dzieli się na 3 grypy których ścisła współpraca pozwala na zachowanie danej przez krótki czas np. pozwala na złożenie zdania, a pierwszą z tych pamięci jest pętla fenologiczna, pomagająca zapamiętać min sekwencję 7 liter lub cyfr, druga stanowi jakby wzrokowo- przestrzenny obraz. Jest czymś w rodzaju wew oka odbierającego , kodującego dane w postaci obrazów dwu lub trójwymiarowych. Ostatni element wspomaga rozumowanie lub wykonywanie w głowie działań matematycznych. Klasyfikacja pamięci(wg Beudelleya) -ultrakrótkotrwała- czas przewidywania ok. 0,5-1 s podtrzymywanie- prądy leżące w obw nerwowym. Krótkotrwała- kilka s- kilkanaście min, format kodowania akustyczne lub obrazowe. Molekuralne mech pamięci- długotrwałe wzmocnienie transpiracji synaptycznej- LTP, długotrwałe osłabienie transpiracji synaptycznej LTD. Fazy pamięci- rejestracja- przekształcanie wrażeń na engrany ( sygnał podstawowy), rtencja- utrzymywanie engranów , rewokacja- wydobywanie engranów, prawo do odtwarzania doznań, rozpoznawanie- porównanie nowo utworzonego engranu. Nawyk ruchowy- nabyta dyspozycja (zdolność) do skutecznego i sprawnego wykonania określonej czynności ruchowej bez udziału świadomości.Wyróżnia się nawyki zamknięte(wewnętrzne) i otwarte(zewnętrzne).Nawyki zamknięte są oparte przede wszystkim na warunkowaniu wewnętrznym, a istotą jest tu ścisłe odwzorowanie wcześniej zaproponowanej formy ruchu. W wypadku nawyku otwartego istnieje konieczność pewnego dostosowania formy ruchu do sytuacji zmieniającej się w środowisku zewnętrznym. Dla pewnych sportów typowe są nawyki zamknięte(gimnastyka, jazda figurowa na lodzie, skoki do wody),a dla innych nawyki otwarte(gry sportowe, zapasy, szermierka). Kształtowanie się czynności ruchowych o charakterze nawyku zachodzi w określonych etapach. Wówczas to obserwuje się stopniowy wzrost opanowania ruchu, wyrażający się zwiększeniem dokładności przebiegu poszczególnych charakterystyk przestrzennych, czasowych i dynamicznych. W fizjologii mówi się najczęściej o fazach tworzenia nawyku ruchowego i kolejno po sobie następujących procesach: generalizacji, koncentracji, automatyzacji. Model sterowania i regulacji- pętla ruchowa: odbiór przez receptory inf dotyczącej stanu org i warunków zewn, planowanie i programowanie przebiegu czynności, przekazywanie impulsów sterujących do efektorów, realizacja ruchu, odbiór inf o przebiegu czynności przez system sprzążeń zwrotnych oraz porównanie ich z celem i programem działania, przekazywanie sygnałów korekcyjnych do efektorów
Aguuul6