Mówi nam „dzień dobry” po każdym włączeniu komputera. BIOS jest podstawowym oprogramowaniem pobudzającym do życia skomplikowaną elektroniczną budowlę. Powinniśmy być świadomi tego, że mamy spore możliwości jego konfiguracji, l to niewielkim nakładem sił.
BIOS (ang. Basic Input Output System), czyli podstawowy system wejścia i wyjścia, jest zestawem oprogramowania umożliwiającym połączenie w całość modularnej struktury komputerów osobistych. Stanowi integralną część płyty głównej, tworząc funkcjonalny interfejs zarówno dla wszystkich urządzeń, jak i dla programistów. Dzięki niemu nie musimy się troszczyć o szczegółową konfigurację sprzętu. On zrobi to za nas, my jedynie możemy mu w tym trochę pomóc.
Z dwóch powodów bardzo ważne jest, byśmy zrozumieli, czym w istocie BIOS jest. Po pierwsze dlatego, że łatwiej będzie nam pojąć zasadę i koncepcję budowy komputera. Po drugie zaś, nie wahajmy się tego powiedzieć, BIOS to program genialny. Nie uległ bowiem większym zmianom od momentu powstania. A wszelkie udoskonalenia były jedynie efektem gwałtownego rozwoju techniki komputerowej i częstych zmian standardów. Ponadto - dzięki jego prostocie - możliwy jest niemal bezpośredni dostęp do poziomu sprzętu.
Jednym z elementarnych podprogramów BIOS-u jest tzw. POST (ang. Power On Self Test), czyli „test zaraz po włączeniu”. Tak naprawdę uruchamiany jest on po początkowej inicjacji przerwań, kanałów DMA i dostępnych magistral. Jego zadanie to przeprowadzenie kontroli głównych układów i urządzeń systemu. Na podstawie informacji o ostatniej konfiguracji, zapisanej w nieulotnej pamięci ROM w obszarze ESCD (ang. Etfended System Configuration Data) zajmującym 4 KB, dokonywane jest ponadto porównanie wyników kontroli ze stanem faktycznym. Ewentualne niepowodzenie testu, będące wynikiem np. braku klawiatury, sygnalizowane jest najczęściej w sposób dźwiękowy. Ponadto skutkuje zatrzymaniem procedury uruchamiania komputera. Sposób sygnalizacji, uzależniony od konkretnego BIOS-u, powinien być objaśniony w instrukcji dołączanej do płyty głównej.
Po zakończeniu testów BIOS dokonuje inicjalizacji systemu. Między innymi ostatecznie ustanawia tablicę wektorów przerwań IRQ, adresy wejścia i wyjścia oraz instaluje procedury obsługi urządzeń. Całość procesu inicjacyjnego ma na celu zniwelowanie różnic konstrukcyjnych i stworzenie jednolitego środowiska pracy dla systemów operacyjnych.
Fizycznie BIOS realizowany jest za pomocą programowalnego układu Flash ROM. Oprócz konfiguracji sprzętowej integruje dodatkowo kalendarz i zegar czasu rzeczywistego RTC. Ciągłe pamiętanie danych (m.in. czasu) możliwe jest dzięki bateryjnemu podtrzymywaniu układu. Obecnie w tym celu stosowane są akumulatory litowe, doładowywane z zasilacza sieciowego komputera, wykazujące się wieloletnią trwałością.
Miejmy na uwadze, że powyższy kilkuzdaniowy opis jest jedynie uproszczeniem znacznie bardziej skomplikowanej rzeczywistości. Celem tego artykułu nie jest jednak dogłębna analiza, lecz jedynie przedstawienie istoty problemu.
Kolejnym charakterystycznym, a dla nas najważniejszym programem BIOS-u jest tzw. Setup, czyli program umożliwiający edycję i zapamiętanie konfiguracji komputera. Dostajemy zatem do rąk narzędzie, za pomocą którego jesteśmy w stanie ingerować w warunki pracy wielu urządzeń umieszczonych na płycie głównej. Co więcej, przy umiejętnym wykorzystaniu tej możliwości możemy podnieść wydajność naszego systemu (w stosunku do ustawień fabrycznych).
Dalsza część artykułu będzie swoistym przewodnikiem po zakamarkach Setupu. Dowiemy się, co i jak możemy konfigurować. Oczywiście nie sposób opisać wszystkich dostępnych opcji. Wynika to z faktu istnienia BIOS-ów pochodzących od kilku producentów (AWARD, AMI, PHOENIX). Poszczególne wersje różnią się między sobą liczbą udostępnianych ustawień oraz, co najważniejsze, ich nazwami. Na pocieszenie pozostaje nam jednak to, że w zdecydowanej większości nazwy te są do siebie bardzo podobne i ich identyfikacja nie powinna przysporzyć najmniejszych trudności. Ponieważ najczęściej obecnie spotykanym typem BIOS-u jest ten pochodzący od AWARD-a, nasz przewodnik oparty zostanie właśnie na nim.
Głównym menu Setupu BIOS-u jest CMOS Setup Utility. Jest to punkt wyjścia do wszystkich dostępnych na pokładzie ustawień. Jak do niego wejść? Zaraz po włączeniu komputera, podczas wykonywania POST-u, na dole ekranu powinien wyświetlić się napis Press DEL to enter SETUP. Wystarczy wtedy nacisnąć klawisz DEL. W przypadku innych wersji, zazwyczaj starszych, BIOS-ów takim magicznym wytrychem może być ESC, F1 lub F2. Poruszanie się po programie konfiguracyjnym możliwe jest dzięki klawiszom opisanym w tabeli.
Ta kategoria umożliwia zmianę ustawień parametrów procesora oraz magistral AGP i PCI. Nie znajdziemy jej we wszystkich wersjach BIOS-u, jest bowiem cha rakterystyczna jedynie dla niektórych płyt głównych. Wprowadzona została jako rezultat dążenia do uproszczenia procesu instalacji sprzętu. Zastąpiła bowiem tradycyjną manualną konfigurację, polegającą na przestawianiu zwo-rek. Należy być bardzo ostrożnym przy dokonywaniu jakichkolwiek zmian, gdyż mają one bezpośredni wpływ na warunki pracy urządzeń. Zatem uprzednio powinniśmy zapoznać się z dokumentacją techniczną.
Poszczególne możliwości konfiguracji są następujące:
System Processor Type: Typ procesora. Należy wybrać typ procesora zamontowanego na płycie głównej.
CPU Operating Frequency: Częstotliwość taktowania procesora, będąca iloczynem wartości ustawionych w opcjach: CPU FSB Clock (częstotliwość taktowania szyny procesora) oraz CPU Multiplier Factor (mnożnik). Do wyboru mamy szereg ustawień, np. 800 (100). Wartość w nawiasie określa ustawienie CPU FSB Clock. Manipulowanie powyższymi ustawieniami, a zwłaszcza wartościami mnożnika, pozwala na efektywne podniesienie ogólnej wydajności systemu. Należy jednak zachować w tej dziedzinie ostrożność i powściągliwość. Zwłaszcza przy podwyższaniu zegara FSB. Nieumiejętne (czytaj: zbyt wysokie) ustawienie wartości, w skrajnych przypadkach, może doprowadzić do uszkodzenia - niejednokrotnie - drogiego procesora. Niektóre procesory (np. Celeron) mogą stabilnie pracować, gdy są taktowane zegarem o 30-40% wyższym.
Podniesienie częstotliwości pracy CPU powinno być powiązane z obniżeniem napięcia zasilania do wartości odpowiedniej dla procesora, który by pracował z ustawioną przez nas częstotliwością jako nominalną (CPU Córę Voltage). Ponadto powinniśmy też zatroszczyć się o lepszy wentylator montowany na procesorze, tak by możliwe było odprowadzenie nadmiarowego ciepła.
Generalnie, jeżeli nie mamy doświadczenia lub też pewności co do prawidłowości wprowadzanych zmian, to nie wybierajmy ustawienia User define. Wtedy pozostałe wartości zostaną określone automatycznie.
PCI Clock/CPU FSB Clock: Częstotliwość pracy magistrali PCI w stosunku do częstotliwości szyny FSB. Typowe ustawienie jest takie, które daje w ostatecznym wyniku 33 MHz. Przykładowo dla zegara FSB wynoszącego 100 MHz będzie to 1/3.
AGP Clock/CPU FSB Clock: Podobnie jak powyżej, tyle że dla magistrali AGR Typowe ustawienie to 66 MHz. Zatem, przykładowo, dla FSB Clock wynoszącego 100 MHz, powinniśmy wybrać wartość 2/3. Odradzamy ustawianie wyższych częstotliwości magistral PCI oraz AGR niż podane. Mimo że możnaw ten sposób uzyskać wzrost wydajności, zwłaszcza w przypadku kart graficznych (niektóre z nich pracują stabilnie nawet przy częstotliwości 88,6 MHz), to sposób ten wydaje się być nieco sztuczny i nienaturalny.
AGP Transfer Mode: Tryb pracy magistrali AGR Powinien pokrywać się z trybem pracy karty graficznej. Jeżeli nie jesteście pewni co do tego, jakie ustawienie wybrać, to najbezpieczniej jest pozostawić wartość £>efeu/f (domyślną). BIOS dokona wtedy automatycznej selekcji szybkości transmisji.
I/O Voltage: Napięcie zasilania modułów pamięci, chipsetu oraz magistrali AGR Bądźmy ostrożni przy zmianie tego parametru. Mimo że ustawienie wartości wyższej, niż wskazana przez producenta, nie musi spowodować uszkodzenia podłączanych modułów, to na pewno może się przyczynić do skrócenia czasu ich życia.
Level 2 Cache Latency: Czas dostępu do pamięci podręcznej L2 procesora. Wyższa wartość skutkuje większą szybkością efektywną. Możemy poekspery-mentować z tymi ustawieniami. Jednak że wybranie zbyt dużej wartości może się objawiać nieprawidłowym działaniem procesora. Zawsze możemy zrzucić automatyczne wybranie wartości na barki BIOS-u.
Robert Karkulowski
Na tym kończymy pierwszy odcinek naszego trzyczęściowego przewodnika po funkcjach BIOS-u. Za miesiąc dowiesz się między innymi, jak zoptymalizować system, ustawić czasy dostępu do pamięci i konfigurować ustawienia dysków twardych zainstalowanych w twoim systemie.
Poruszanie się po programie konfiguracyjnym BIOS-u.
FUNKCJE
Wyjście bez zapisywania wprowadzonych zmian w konfiguracji bądź też wyjście z aktualnego menu.
F10
Wyjście z zapisaniem wprowadzonych zmian w konfiguracji.
ÓÔÑÒ
Poruszanie się po poszczególnych opcjach Setupu, przewijanie zawartości okna.
ENTER
Wejście do poszczególnych opcji. Zmiana ustawień.
PgUp, PgDwn
W niektórych wersjach BIOS-u klawisze te umożliwiają zmianę ustawień.
SHIFT, F2
Zmiana kolorystyki ekranu.
F1
Wyświetlenie pomocy na ekranie.
PCF#8 04.2001 (str. 52-53)
Mówi nam „dzień dobry” po każdym włączeniu komputera. BIOS jest podstawowym oprogramowaniem pobudzającym do życia skomplikowaną elektroniczną budowlę. Powinniśmy być świadomi tego, że mamy spore możliwości jego konfiguracji, l to niewielkim nakładem sił.
Jest to kategoria opcji podstawowych. Dzięki nim informujemy komputer, jakie dyski twarde i stacje dyskietek są zamontowane. W opcjach Datę oraz Time możemy ustawić datę i czas wewnętrznego zegara BIOS-u.
Pozostałe opcje konfiguracji są następujące:
Ustawienia dysków twardych: W tym miejscu dokonamy konfiguracji napędów HDD podłączanych do pierwszego (Primary) i drugiego (Seconda-ry] portu IDE. Do każdego z portów możemy podłączyć po dwa napędy. Jeden z nich pracować wtedy będzie w trybie Master, zaś drugi w trybie Slave. Producenci BIOS-ów zalecają wybranie wszystkich wartości ustawień jako Auto. Wtedy BIOS podczas przeprowadzania POST-u dokona automatycznej detekcji wszystkich parametrów napędów. Jest to bez wątpienia bardzo wygodne rozwiązanie, lecz, niestety, posiadające wadę. Każdorazowe rozpoznawanie dysków wydłuża proces uruchamiania komputera nawet o kilka sekund. Na szczęście możemy własnoręcznie zoptymalizować rozpoznawanie dysków twardych.
Przede wszystkim, jeżeli do któregoś z portów nie jest podłączony jakiś dysk, powinniśmy wybrać ustawienie None zamiast Auto. Wtedy BIOS, świadom tego, że napęd nie istnieje, nie będzie przeprowadzał próby jego detekcji. Ponadto możemy jasno określić, jakie są parametry podłączonych dysków. Wykorzystajmy w tym celu opcję IDE HDD
Auto-Detection
(w starszych wersjach BIOS-u, jest ona umieszczona, jako kategoria, w menu głównym Setupu).
Ustawienia stacji dyskietek:
Dzięki tej opcji możemy określić, jakiego typu sta...
PanHaz