Poglądy estetyczne H. Taine'a
Hipolit Taine.
Francuski filozof i historyk, estetyk i teoretyk kultury. Od 1864 profesor w École des Beaux-Arts w Paryżu; a od 1878 członek Akademii Francuskiej;
Przedstawiciel francuskiego pozytywizmu w metodologii humanistyki, zwłaszcza w filozofii kultury i teorii sztuki. Oddziaływanie poglądów Tainego było bardzo szerokie, przyczyniły się one m.in. do powstania naturalistycznej szkoły w literaturze i ugruntowania realizmu w sztuce.
Taine uważał, że sztuka powinna odtwarzać rzeczywistość w sposób twórczy. Kładł nacisk na rolę indywidualności artystycznej w procesie tworzenia dzieła. Uważał, że świat przedstawiony jest widziany i odtwarzany przez pryzmat indywidualności artysty i jego temperamentu. Uznawał prawo artysty do wyboru z obserwowanej rzeczywistości takich szczegółów, które wyrażają prawdę i uwypuklają istotę tej rzeczywistości. Jednocześnie Taine głosił teorię społeczno-historycznego uwarunkowania artysty i jego dzieła. Taine uznawał istnienie praw w historii, uważał, że powinna ona, jak nauki przyrodnicze, uogólniać fakty; sformułował swoistą teorię dziejów ludzkich, które interpretował jako rezultat wpływu klimatu, rasy (zespołu wewnętrznych możliwości typowych dla każdego człowieka), środowiska (wszelkich zewnętrznych oddziaływań na daną jednostkę) i momentu historycznego (wpływu tego, co minione, na to, co aktualne). Akcentował konieczność oddziaływania artysty przez sztukę na społeczeństwo (sztuka zaangażowana społecznie, ale nie tendencyjna).
Metoda badania dzieła literackiego metodą naukową.
H. Taine postulował trzy aspekty analizy dzieła:
- rasa twórcy (nie chodzi tu o rasę sensu stricte, lecz o „wrodzone i dziedziczone dyspozycje”),- środowisko (bezpośrednie otoczeni artysty – klimat, terytorium, warunki społeczno-polityczne, itp.)- moment historyczny (jak tłumaczył sam Taine: „charakter narodowy i otaczające warunki nie działają na tablicę pustą, lecz pokrytą znakami”).Te trzy terminy były powszechnie znane jako race, milieu et moment. Taine dowodził, iż dzieło literackie można zrozumieć dopiero wtedy, gdy przeanalizuje się pochodzenie i otoczenie autora, oraz okoliczności historyczne, w których ono powstawało. „Możemy więc sformułować zasadę, iż po to, by zrozumieć dzieło sztuki, artystę, grupę artystów, należy dokładnie odtworzyć ogólny stan umysłów i obyczajów epoki, do której artyści należeli”, pisał Taine.
nanata